Wpływ zmiany czasu na sektor logistyczny i transportowy w Europie

Aktualnie zmiana czasu pomiędzy zimowym a letnim (i vice versa) dotyczy około 50 państw, w tym wszystkich krajów Unii Europejskiej. Argumentem przemawiającym za kontynuowaniem tego systemu jest lepsze wykorzystanie światła słonecznego, mimo uzasadnionych obaw, że „odejmowanie” i „dodawanie” godziny dnia dwa razy w roku mogą negatywnie wpływać na zdrowie. Efekty ekonomiczne i logistyczne wynikające z zmiany czasu to temat, który zasługuje na szczegółowe opracowanie. Kwestie te komentuje dr Piotr Sosnowski z Katedry Logistyki na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Łódzkiego.

Korzenie idei zmiany czasu sięgają Benjamina Franklina, jednak pierwszy raz wprowadzili ją Państwa Centralne (Niemcy i Austro-Węgry) podczas I wojny światowej. Głównym powodem była potrzeba oszczędności energii, a szczególnie węgla, poprzez lepsze wykorzystanie naturalnego światła w krajach dotkniętych konfliktem.

Efekty ekonomiczne i logistyczne wynikające ze zmiany czasu mogą być tematem do obszernych badań. Można jednak wskazać kilka kluczowych aspektów.

Pierwszym z nich jest możliwość wystąpienia różnic czasowych pomiędzy współpracującymi przedsiębiorstwami z różnych krajów. Może się nagle okazać, że w jednym z krajów dodano godzinę lub, co gorsza, godzina „zniknęła” z harmonogramu. Wymusza to weryfikację umów oraz planów. Jest to szczególnie problematyczne, gdy zmiana czasu następuje w różnych terminach w różnych państwach, co ma miejsce np. w przypadku współpracy pomiędzy UE a USA. W sporadycznych przypadkach zmiana czasu oznacza inny okres niż godzina – np. o 30 minut w niektórych regionach Australii.

Coraz słabszym argumentem w kontekście dostępności światła słonecznego staje się to zagadnienie w sektorze logistycznym, który działa pod dużą presją. Centra dystrybucyjne pracujące 24/7 nie skorzystają na zmianie czasu. Wprost przeciwnie. Takie przesunięcia mogą skracać lub wydłużać czas na ustalenie terminu dostawy oraz czas samej dostawy.

Ma to szczególne znaczenie, gdy dostawy i wysyłki stanowią wąskie gardło w działalności. Wówczas ryzyko sytuacji, w której niemożliwe będzie zrealizowanie wysyłki lub przyjęcie dostawy, wzrasta, ponieważ przewoźnik „nie zmieścił się” w oknie czasowym. Wysoki poziom dojrzałości usług logistycznych w UE oraz wysoka konkurencja rynkowa dodatkowo utrudniają prowadzenie działalności.

Jest to kluczowy problem w przypadku transportu multimodalnego i intermodalnego. Niezgodność godzin może uniemożliwić przeładunek między pociągami, statkami i samochodami ciężarowymi.

W obiektach działających całodobowo występuje również problem dotyczący zmiany czasu pracy.  Ustalone godziny rozpoczęcia i zakończenia zmiany mogą skutkować godziną mniej lub więcej rzeczywistej pracy, co wpływa na jej ewidencję oraz wynagradzanie pracowników. Ponadto w przypadku zmiany, „powtórzona” lub „pominięta” godzina wymaga jednoznacznego ustalenia momentu przejęcia odpowiedzialności.

Innym aspektem jest zarządzanie czasem pracy kierowców. Zmiana zegara nie wpływa na rzeczywisty czas prowadzenia pojazdu ani czas odpoczynku. Ponadto pomylenie czasu lokalnego może prowadzić do zniekształcenia zapisów aktywności kierowcy, zwłaszcza gdy stosuje się ręczne wpisy do tachografów.

Rozważając temat pasażerskiego transportu zbiorowego, sytuacja staje się jeszcze bardziej skomplikowana. Zmiana czasu wiąże się bowiem z dwiema możliwościami: zaburzeniem rozkładów jazdy lub lotów albo koniecznością oczekiwania pasażerów (i pracowników transportu) na podróż. Na przykład pociągi pasażerskie, które w czasie jesiennej zmiany czasu mają godzinny postój. Harmonizacja tych zmian w Unii Europejskiej pomoże rozwiązać różnice między krajami, ale sam problem pozostaje, zwłaszcza w kontekście zarządzania gęstą siecią połączeń lotniczych i kolejowych w UE.

Podsumowując, wprowadzenie zmiany czasu mogło przynieść istotne korzyści, gdy priorytetami społecznymi i gospodarczymi były efektywne wykorzystanie światła słonecznego oraz oszczędność węgla. W dzisiejszych czasach takie podejście budzi uzasadnione wątpliwości, związane z ewolucją zwyczajów energetycznych oraz trybem życia, który jest relatywnie niezależny od światła słonecznego. Możliwe, że nadszedł czas, aby zakończyć zwyczaj, który wywodzi się z wojny sprzed ponad stu lat, i zlikwidować problemy związane z przestawianiem zegarków dwa razy do roku.

Źródła: