Etyczne wyzwania technologii: wyniki badania Digital Ethics przeprowadzonego przez Uniwersytet Łódzki i Orange Polska

Codzienność w dzisiejszych czasach koncentruje się na technologii. Szybki rozwój innowacji i różnorodność dostępnych rozwiązań sprawiają radość. Jednakże, zanurzając się w wirtualny świat i korzystając z nowych możliwości, odczuwamy ciężar odpowiedzialności za wybory, które podejmujemy w zakresie korzystania z technologicznych udogodnień. Czy jesteśmy świadomi zagrożeń związanych z rozwojem sztucznej inteligencji? Jaką część prywatności oddajemy w ręce dostawców technologii? Zespół badawczy z Uniwersytetu Łódzkiego poszukał odpowiedzi na te i inne pytania w ramach kolejnej edycji badania Digital Ethics, przeprowadzonego we współpracy z  Orange Polska.

Druga edycja badania Digital Ethics, analizująca kwestie etyczne związane z postępem technologicznym, została zrealizowana 6 lat po pierwszej. Zmieniły się okoliczności, w jakich funkcjonujemy. Jesteśmy już doświadczeni rzeczywistością pandemiczną, a obecność w wirtualnym świecie stała się naturalnym elementem naszego życia.

„Z dużym zainteresowaniem sprawdzaliśmy, jak w 2026 roku Polacy oraz Polki korzystający z internetu podchodzą do kwestii etycznych związanych z technologią. Zastanawialiśmy się, jakie wzorce postępowania etycznego obecnie dominują i jak wpływają na nasze postrzeganie technologii. Pytaliśmy o poczucie bezpieczeństwa związane z używaniem technologii oraz o etyczne obawy, które mogą pojawić się w związku z codziennym korzystaniem z rozwiązań wspierających nasze życie prywatne i zawodowe.” – podkreśla Agata Rudnicka z Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Łódzkiego.

Tempo zmian może być przytłaczające, dlatego warto zastanowić się, czy posiadamy wspólne podstawy, do których możemy się odwołać, aby czuć się komfortowo korzystając z nowych rozwiązań, w tym sztucznej inteligencji, która przyciąga swoim potencjałem, ale też budzi obawy. W ostatnich latach granice między tym, co należy do naszych wyborów, a tym, co możemy oddać w ręce narzędzi i algorytmów, uległy zatarciu. Może to wiązać się z pewnymi konsekwencjami społecznymi.

„Dyskusja dotycząca etyki technologii przestała być wyłącznie domeną informatyków. Do rozmowy dołączają prawnicy, socjolodzy, psychologowie, etycy, ekonomiści oraz przedstawiciele różnych sektorów przemysłowych i społeczeństwa obywatelskiego. Taka interdyscyplinarność jest kluczowa, gdyż problemy etyczne wykreowane przez technologię są złożone i wymagają zróżnicowanych perspektyw.” – zauważa Sławomir Chmielewski, Pełnomocnik ds. Etyki Danych i Sztucznej Inteligencji w Orange Polska.

Raport dostarcza wielu wartościowych informacji o postrzeganiu aspektów etycznych i sposobie korzystania z rozwiązań technologicznych. Jako społeczeństwo przyzwyczailiśmy się do tego, że na część procesów zachodzących w sieci nie mamy bezpośredniego wpływu. Zmniejsza to nasze etyczne obawy, jednak ich nie eliminuje. Wciąż uczymy się używać generatywnej sztucznej inteligencji. Rozwiązania z obszaru AI są powszechnie znane, a 41% badanych wskazuje na korzystanie z generatywnej AI. Dostrzegamy jej wartość, lecz równocześnie budzi ona nasze wątpliwości. Obawiamy się, że AI może wymknąć się spod kontroli człowieka oraz że będzie manipulować (61% respondentów). Dodatkowo nie mamy jasno określonych wizji rynku pracy w erze powszechnego dostępu do narzędzi genAI. Aż 40% badanych obawia się utraty pracy z powodu rozwoju sztucznej inteligencji.

Chociaż odważnie korzystamy z technologii, dostrzegamy jednak wyzwania systemowe. Największym zmartwieniem są fake newsy i dezinformacja. Aż 62% uczestników badania dostrzegło ścisły związek z tym zagadnieniem. Taki sam odsetek badanych martwi się o gromadzenie danych na temat ich zachowań w internecie. Wciąż pozostaje wyzwaniem zapewnienie bezpieczeństwa, przejrzystości oraz wykorzystanie przez firmy danych, które im przekazujemy. Obawy te pojawiają się w różnych kontekstach korzystania z technologii.

Janusz Reichel z Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Łódzkiego zauważa: „Etyka i technologia są ze sobą nierozerwalnie związane. Każda innowacja niesie za sobą moralne konsekwencje. Należy je świadomie dostrzegać, gdyż technologie kształtują nasze decyzje, relacje społeczne i sposób postrzegania otaczającego nas świata. Wymagają odpowiedzialnego projektowania i refleksji nad wartościami, które mogą wzmacniać lub naruszać. Optymalnym rozwiązaniem byłoby, by rozwój technologiczny nie wyprzedzał etycznej refleksji. W przeciwnym wypadku może się okazać, że tworzymy narzędzia, które z jednej strony są potężne, ale niekoniecznie korzystne.”

Czy zatem technologia jest przyjazna etyce? Normy i wartości etyczne określają, co jest dla nas istotne, zarówno jako jednostek, jak i społeczeństwa. Mocno zanurzamy się w świat technologii, dlatego potrzebujemy pewności, że nie przekracza ona naszych granic i szanuje nasze prawa – prawa człowieka.

Zachęcamy do lektury: https://www.uni.lodz.pl/aktualnosc/szczegoly/czy-technologia-lubi-etyke-wyniki-ii-ogolnopolskiego-badania-digital-ethics